Námsmannahreyfingarnar hafa verið ötular við að koma málstað sínum á framfæri á undanförnum misserum. Námsmenn erlendis hafa ítrekað vakið máls á ósveigjanleika Lánasjóðs íslenskra námsmanna en með gengishruni krónunnar undanfarna mánuði og höftum á gjaldeyrisviðskiptum hafa kjör þeirra versnað mjög. Námsmenn hér heima hafa verið ötulir við að minna á mikilvægi mennta og rannsókna þegar þrengir að í efnahagslífinu og um leið krafist úrbóta á lánasjóðskerfinu.

Lánasjóði íslenskra námsmanna var breytt í grundvallaratriðum árið 1992 þegar horfið var frá mánaðarlegum greiðslum til námsmanna. Kerfið er í stórum dráttum þannig að nemendur sækja um námslán og fá í framhaldinu yfirdráttarlán hjá sínum viðskiptabanka, sem hlýtur að vera allsérstakt fyrirkomulag hjá félagslegum sjóði. Þegar nemandi hefur lokið fullri námsframvindu greiðir Lánasjóðurinn út lánið. Ef nemandi lýkur ekki fullu námi skerðist lánið en ef námsárangur fer niður fyrir 50%  falla námslánin niður og nemandinn situr eftir með yfirdráttarlán hjá bankanum. Þessu til viðbótar er gert ráð fyrir að nemandi þurfa að hafa ábyrgðarmann á láninu.

Þessu er öðruvísi farið annars staðar á Norðurlöndum. Í Danmörku, Noregi og Svíþjóð byggist kerfið upp á mánaðargreiðslum. Þar er hluti lána hugsaður sem styrkir – í Danmörku og Noregi eru styrkir rúmlega 60% en í Svíþjóð er styrkhlutinn 34%. Í Danmörku fá nemendur greitt mánaðarlega og ef nemandi getur ekki endurgreitt á hann kost á að semja við lánastofnun um breytingar á greiðslum. Í Noregi kemur fyrsta greiðsla við upphaf annar og fá námsmenn  greitt mánaðarlega. Í nokkrum tilgreindum tilfellum er gert ráð fyrir að mögulegt sé að gefa eftir lán eða gefa tímabundið eftir greiðslu vaxta vegna námslána. Ef nemandi uppfyllir ekki námsárangur er lánið endurreiknað og endurgreitt að hluta. Svipað kerfi er í Svíþjóð. Í engu þessara landa er gerð krafa um ábyrgðarmann.

Undirrituð hefur nú lagt fram frumvarp sem byggir að hluta á eldra frumvarpi sem lagt var fram af Auði Lilju Erlingsdóttur, varaþingmanni Vinstri-grænna, á síðasta þingi. Nýmælin í frumvarpinu er sú róttæka breyting að lagt er til að núverandi yfirdráttarkerfi verði lagt niður og í staðinn farin norræna leiðin og teknar upp mánaðargreiðslur. Ennfremur er lagt til að hætt verði að krefjast ábyrgðarmanna og kerfið verði gert sveigjanlegra þannig að námsmenn fái 50% lán fyrir 50% námsárangur en sem stendur fellur lánið niður ef árangur fer niður fyrir 67%. Samhliða þessu er lögð fram þingsályktunartillaga sem einnig er byggð á þingsályktunartillögu Auðar Lilju Erlingsdóttur frá síðasta þingi þar sem lagt er til að framfærslugrunnur námslánanna verði endurskoðaður og gerð verði ný framfærslukönnun þannig að námsmenn geti í raun lifað á lánum frá sjóðnum eins og ætlunin er samkvæmt lögum.

Róttækra breytinga er þörf á íslenska námslánafyrirkomulaginu. Lánasjóður íslenskra námsmanna hefur geysilega mikilvægu hlutverki að gegna til þess að gera sem flestum kleift að afla sér framhaldsmenntunar. Borðleggjandi er að líta til næstu nágrannalanda okkar sem náð hafa miklum árangri í menntun og vísindum og taka lána- og styrkjakerfi þeirra sér til fyrirmyndar. Í frumvarpi og þingsályktunartillögu okkar Vinstri-grænna er stigið fyrsta skrefið að því að gera námslánakerfið öflugra og nútímalegra þannig að námsmenn festist ekki í yfirdráttargildru bankanna en sjóðurinn gegni sínu hlutverki sem félagslegur sjóður sem styrkir menntakerfið í landinu.

This entry was posted on Mánudagur, desember 15th, 2008 at 5:41 pm and is filed under Uncategorized. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed. You can leave a response, or trackback from your own site.