Landgræðsla í 100 ár
Eftirfarandi grein birtist í Blaðinu á föstudaginn var:
Landgræðsla hefur löngum verið það umhverfismál sem Íslendingar hafa einna helst getað sameinast um. Málið er þó ekki alveg einfalt; þó að flestir séu sammála um mikilvægi þess að græða upp land hafa menn ólíkar skoðanir á aðferðafræðinni, til að mynda hvort eingöngu eigi að nota innlendar tegundir eða hvort blanda eigi tegundum eins og sést best á nýlegri umræðu um barrtrén á Þingvöllum.
Nú er undirrituð svo sannarlega ekki sérfræðingur á sviði uppgræðslu en ljóst er að landgræðsla er hvalkynjað umhverfismál um allan heim. Minna má á að samkvæmt nýlegri skýrslu Sameinuðu þjóðanna eru örfoka land og jarðvegsrof eitt stærsta umhverfisvandamál heimsins enda fylgir því að vistkerfi riðlast, tegundir hverfa og líffræðileg fjölbreytni minnkar. Þá er auðvitað ónefnt að frjósamur jarðvegur er undirstaða fæðuframleiðslu mannkyns. Sameinuðu þjóðirnar telja því nauðsynlegt að þjóðir heimsins taki höndum saman í þessum efnum. Þar getum við Íslendingar svo sannarlega lagt okkar að mörkum.
Lengi vel var ofbeit eitt helsta vandamál hérlendra landgræðslumanna en mikið verk hefur verið unnið í beitarstjórnun á undanförnum áratugum. Auðveldara er að stjórna beit á ræktuðu landi en úthaga en markmið beitarstjórnunar er að ná fram sjálfbærri landnýtingu þannig að ekki sé gengið á höfuðstól náttúrunnar og að hver kynslóð skili landinu í sambærilegu eða betra ástandi til þeirrar næstu. Eðlilegt er að vinna áfram að markvissri beitarstjórnun.
En það eru fleiri hlutir sem spilla landi. Óþarft en æ algengara vandamál er utanvegaakstur en víða um land má sjá mikil landspjöll af völdum manna sem keyra utan vega á margs konar tryllitækjum. Þetta er t.d. áberandi víða á Reykjanesfólkvangi en þar eru margar náttúruperlur. Ófáir höfuðborgarbúar nýta þetta svæði sem er rétt við bæjarhlaðið til að njóta útivistar og náttúru. Hins vegar er það þyngra en tárum tekur að sjá ljót sár víða á svæðinu eftir utanvegaakstur en eins og kunnugt er getur það tekið mosa og lyng langan tíma að gróa. Stjórn fólkvangsins hefur margoft bent á að til að hægt sé að hafa almennilega umsjón með svæðinu þurfi meira fé þannig að hægt sé að ráða fleiri landverði í fullt starf til að hafa eftirlit með svæðinu og annast þar um leið fræðslu og upplýsingagjöf.
Reykjanesfólkvangur er ekki eina svæðið sem verður fyrir landspjöllum af þessari tegund, nú nýlega mátti lesa fregnir af því á heimasíðu Landgræðslunnar að uppgræðslusvæði í nágrenni Heklu hafi verið stórskemmd með mótórhjólaakstri og er það sárgrætilegt að sjá landbætur skemmdar á þennan hátt. Miklu skiptir að ná góðu samstarfi við hagsmunasamtök akstursíþróttamanna og að þeim sé séð fyrir svæðum til að iðka sínar íþróttir. Hins vegar eru það alltaf einhverjir sem falla í þennan fúla pytt og freistast til þess að iðka sitt sport án þess að hugsa um afleiðingarnar og spilla þannig landi. Þess vegna er bráðnauðsynlegt að efla landvörslu og eftirlit með skráningu ökutækja þannig að hægt sé að hafa aukið eftirlit með þeim sem stunda utanvegaakstur.
Landgræðsla Íslands fagnar hundrað ára afmæli sínu í ár en á því herrans ári 1907 var Sandgræðsla Íslands stofnuð. Eins og sjá má á nafnbreytingunni hefur hugmyndafræði uppgræðslu breyst töluvert en upphaflegt hlutverk græðslunnar var að hefta foksand sem ógnaði byggðarlögum. Landgræðslunnar bíða hins vegar mikil verkefni á næstu hundrað árum, bæði hérlendis og við að miðla þekkingu og reynslu þar sem hægt er erlendis.
